Juridische achtergrond

Ieder zijn rol

Volgens het internationale recht  zijn staten primair verantwoordelijk voor mensenrechten. Bedrijven, hoewel ze invloed hebben op mensenrechten, hebben een andere rol. Die verschillende rollen zijn helder gemaakt door de speciale VN gezant, John Ruggie, met het Framework “Protect, Respect and Remedy” en de guiding principles. Staten hebben de verplichting mensenrechten te beschermen en hun burgers tegen inbreuk van derden te beschermen. Bedrijven hebben de verantwoordelijkheid mensenrechten te respecteren.

Afdwingbaar of niet?

Deze verantwoordelijkheid is moeilijk juridisch afdwingbaar. Bedrijven zijn niet juridisch gebonden aan internationale mensenrechten, wanneer ze niet in de lokale wet zijn vastgelegd. In Amerika zijn er wel mogelijkheden om bedrijven juridisch verantwoordelijk te houden voor mensenrechtenschendingen in andere landen via de Alien Tort Claims Act. In Nederland is dit lastiger, hoewel niet onmogelijk. Vier jaar geleden heeft milieudefensie, namens vier gedupeerden in de Nigerdelta, Shell aansprakelijk gesteld bij een Nederlandse rechtbank. Deze zitting vindt plaats in oktober 2012. Dit is de eerste keer dat het hoofdkantoor van een multinational op het Europese vasteland voor de rechter gedaagd wordt wegens schendingen van milieu- of mensenrechten in een ontwikkelingsland

Hoewel juridisch niet makkelijk afdwingbaar, kan een bedrijf zich toch gedwongen voelen door de roep en de verwachtingen vanuit de maatschappij. Zoals de VN richtlijnen duidelijk maken bestaat de verantwoordelijkheid van bedrijven onafhankelijk van de overheid. Dat wil zeggen, ook als de overheid zijn plicht tot beschermen niet vervult, moeten bedrijven mensenrechten nog steeds respecteren. Ook de richtlijnen adviseren het risico van mensenrechten schendingen te zien als een juridisch probleem.

 

Welke standaarden

Er zijn talloze initiatieven en standaarden die relevant zijn voor maatschappelijk verantwoord ondernemen en mensenrechten. Naast de genoemde VN richtlijnen zijn dat  o.m. de  United Nations Global Compactde richtlijnen van de ILO Tripartite Declaration of Principles concerning Multinational Enterprises and Social Policythe OESO Richtlijnen voor multinationale ondernemingen.  Deze vormen nu een wereldwijde standaard voor het gedrag dat de maatschappij verwacht van bedrijven, waar ze ook opereren.